«Δύο ιστορικά μυθιστορήματα, δύο ξεχωριστά ταξίδια»

 

       «Ο Μεθυστής & η Αικατερίνα – δύο ιστορικά μυθιστορήματα που με συγκίνησαν»

Αρχές καλοκαιριού διάβασα τον Μεθυστή του Γιάννη Καλπούζου. Το βιβλίο μάς ταξιδεύει στην περίοδο 1937 με 1945 και περιγράφει με έντονο ρεαλισμό τη φτώχεια, τις κοινωνικές συγκρούσεις, τα γεγονότα του πολέμου, της κατοχής και τον αγώνα για ελευθερία. Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί πλούσιο λεξιλόγιο και ζωντανή ντοπιολαλιά, δίνοντας στο έργο χαρακτήρα συλλογικής μνήμης.

Καθώς το διάβαζα, έφερνα στο νου μου διηγήσεις των παππούδων μου. Ο πόλεμος, όπου κι αν τον ζει κανείς, αφήνει το ίδιο αποτύπωμα: απώλειες, πόνο, ορφάνια, δυστυχία. Εντυπωσιάστηκα όμως και από τις διαφορές ανάμεσα σε περιοχές. Για παράδειγμα, στα χωριά των παππούδων μου δεν υπήρχαν ούτε δρόμοι ούτε αυτοκίνητα, ενώ στην Κρήτη, λόγω της γεωγραφικής της θέσης, υπήρχαν πολλές επιρροές από τον μεσογειακό χώρο – κάτι που φαινόταν στην καθημερινότητα, στη μόδα, στην αγορά.

Στο τέλος του καλοκαιριού, διάβασα την Αικατερίνα του Σινά του Γιώργου Φυτιλή. Αυτό το βιβλίο το διάλεξα για συναισθηματικούς λόγους, γιατί “Αικατερίνα” με φώναζε ο πατέρας μου. Όταν είδα την ανάρτηση του εκδοτικού οίκου, χωρίς καν να ξέρω για τι ακριβώς πρόκειται, είπα αμέσως “αυτό το βιβλίο το θέλω”. Και τελικά, ήταν μια μεγάλη έκπληξη.

Η Αικατερίνα μάς πηγαίνει πολύ πιο πίσω, στον 4ο αιώνα μ.Χ., στη ρωμαιοκρατούμενη Αίγυπτο. Είναι ένα έργο εντελώς διαφορετικό, με θέμα την πορεία της νεαρής Αικατερίνας και το μαρτύριό της για την ανεξιθρησκία. Το σκηνικό είναι μεσαιωνικό, πρωτοχριστιανικό, και το βιβλίο σε βάζει σε φιλοσοφικό στοχασμό: τι σημαίνει ελευθερία και τι αξίζει να θυσιάσεις για αυτήν.

Για μένα, αυτά τα δύο βιβλία έχουν το ίδιο βάρος. Ο Μεθυστής σε κάνει να θυμηθείς από πού ερχόμαστε, ενώ η Αικατερίνα σε καλεί να σκεφτείς γιατί αξίζει να συνεχίσουμε να αγωνιζόμαστε.»

Δες το θάνατο όπως τη γέννηση.

     

                      «Δες το θάνατο όπως τη γέννηση»   Ένας τίτλος που προκαλεί σκέψη                           

   Αυτό το βιβλίο με διάλεξε αντί να το διαλέξω.

Το έργο αυτό εξερευνά φιλοσοφικά και υπαρξιακά θέματα, εστιάζοντας στον κύκλο της ζωής και την αέναη διαδικασία της αλλαγής και της μετάβασης. Ο Μπερούκας, μέσα από τη γραφή του, προσκαλεί τον αναγνώστη να δει τον θάνατο όχι ως ένα τέλος, αλλά ως μια φυσική συνέχεια, ανάλογη με τη γέννηση.

Το δεύτερο μέρος του με τίτλο "Τα κενά της αλήθειας", αγγίζει βαθιά όσους έχουν οικογενειακές ρίζες και βιώματα από την περίοδο του Εμφυλίου Πολέμου. Για εμένα, γεννημένη στο χωριό Ρεντίνα, όπου το ΕΛΑΣ είχε το αρχηγείο του, οι περιγραφές του συγγραφέα δεν είναι απλώς αφήγηση ιστορικών γεγονότων, αλλά ζωντανές μνήμες που μεταφέρονται από γενιά σε γενιά.

Οι ιστορίες των ανθρώπων που πολέμησαν, σκοτώθηκαν, τραυματίστηκαν ή γύρισαν πίσω ανάπηροι, κουβαλώντας ακόμη και σφαίρες μέσα στα σώματά τους, αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της ιστορίας όχι μόνο της Ρεντίνας αλλά και άλλων περιοχών. Ο συγγραφέας καταφέρνει να αναδείξει αυτή τη σκληρή πραγματικότητα με τρόπο που ταράζει όσους γνωρίζουν τις πραγματικές συνέπειες του πολέμου. Δεν πρόκειται για απλές λογοτεχνικές περιγραφές, αλλά για αναφορές που καθρεφτίζουν την εμπειρία ανθρώπων όπως οι παππούδες και οι γονείς μας.

Ιδιαίτερα συγκλονιστική είναι η αναφορά στους αντάρτες που βρέθηκαν σε άλλες χώρες, όπως η Ρωσία και η Πολωνία. Πολλοί από αυτούς παντρεύτηκαν εκεί, αλλά –όπως σημειώνει ο Μπερούκας– "οι νοοτροπίες δεν ταίριαζαν" και τελικά χώρισαν. 

Εδώ θα σημειώσω ένα δικό μου βίωμα: Έπειτα από 30+ χρόνια, είπε στη γυναίκα του πως θα ταξιδέψει στην Ελλάδα για να δει τους γονείς και τα αδέλφια του, υποσχόμενος πως θα επιστρέψει. Ήρθε, αλλά δεν γύρισε ποτέ πίσω. Έμεινε εδώ και ξεκίνησε μια νέα ζωή. Ωστόσο, έμειναν πίσω παιδιά και εγγόνια, πρωτοξάδερφα που δεν γνωρίσαμε ποτέ, αλλά που μέσα τους κυλάει ελληνικό αίμα, ίσως.. και αντάρτικο. Mια συνθήκη που του επιβλήθηκε σε τόσο νεαρή ηλικία. Η επιστροφή του μετά από 30 χρόνια, η απόφασή του να μείνει στην Ελλάδα και να μην επιστρέψει πίσω, ίσως να ήταν η πρώτη πραγματική επιλογή που έκανε για τον εαυτό του.

Το βιβλίο αναδεικνύει αυτές τις ανθρώπινες τραγωδίες, τα κενά της αλήθειας που δεν ειπώθηκαν, τις ζωές που διαλύθηκαν και τις οικογένειες που διασκορπίστηκαν. Μέσα από τις σελίδες του, ο αναγνώστης δεν βλέπει απλώς ένα κομμάτι ιστορίας, αλλά μια βαθιά ανθρώπινη πραγματικότητα, που συνεχίζει να επηρεάζει τις ζωές των απογόνων αυτών των ανθρώπων.