Γυναίκες από ατσάλι

ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ: Σε ένα υφαντό ιστορίας και μύθου, τέσσερις γυναίκες κεντούν τη μοίρα τους, με νήματα την αντοχή και την αγάπη. Από τις ηλιόλουστες ακτές του Πόντου, τα άγρια βουνά της Ηπείρου και τους πολυσύχναστους δρόμους της Σμύρνης, ξεκινούν από διαφορετικές αφετηρίες για να συναντήσουν το πεπρωμένο τους. Ευτυχία: Οι σφαίρες των Ιταλών στόχευσαν τα όνειρά της την πρώτη μέρα του Πολέμου. Σοφία: Μια σκληρή πορεία ζωής από τα βάθη της Ανατολής μέχρι την αγκαλιά της μάνας Ελλάδας. Εραστή: Το λουλούδι μιας νεανικής αγάπης που μένει αμάραντο στη δίνη της Μικρασιατικής Καταστροφής. Θεανώ: Ένας έρωτας στα απομεινάρια του Ολοκαυτώματος, πέρα και πάνω από θρησκείες, προκαταλήψεις και λογική. Γυναίκες που στάθηκαν στο σταυροδρόμι της ελληνικής ιστορίας αλλά και της δικής τους μοναδικής διαδρομής. Γυναίκες από ατσάλι, που δεν λύγισαν μπροστά στις προκλήσεις, αλλά κράτησαν ως το τέλος τη δύναμη της ψυχής τους σαν ασπίδα, σαν φάρο που τις οδηγούσε μέσα στις πιο σκοτεινές νύχτες να ξανασηκωθούν κάθε φορά που έπεφταν. Από τον συγγραφέα-εκπαιδευτικό Θοδωρή Δεύτο.
 

                 "Χτύπα το φίδι στο κεφάλι" – Ένα βιβλίο που σε ταρακουνά

  

Η Αντιγόνη ήρθε αντιμέτωπη με τον πόλεμο, την ορφάνια και κάθε μορφή βίας. Σαν να μην έφταναν όλα αυτά, βρέθηκε αντιμέτωπη με τον δόλο, την ξενιτιά και έναν γάμο με έναν μεσήλικα, μακριά από εκείνον που πραγματικά αγαπούσε. "Τελικά, η Αντιγόνη θα διεκδικήσει την αγάπη… Ήταν άραγε αυτή η λύτρωσή της, η δική της μορφή ελευθερίας;"

Η γραφή του συγγραφέα είναι δυνατή, αιχμηρή και γεμάτη βάθος, δημιουργώντας έναν κόσμο όπου η ανθρώπινη φύση ξεδιπλώνεται στις πιο σκοτεινές και φωτεινές της εκδοχές. Πρόκειται για ένα δυνατό συγγραφικό έργο, που δεν αφήνει κανέναν αδιάφορο.

Δεν χαρίζεται στον αναγνώστη. Αντίθετα, τον καλεί να σκεφτεί, να αμφισβητήσει, να αναρωτηθεί. Ένα βιβλίο που συγκλονίζει, προβληματίζει και μένει χαραγμένο στη μνήμη.

Γιάννης Φιλιππίδης.  Άνεμος εκδοτική.

 "Καθαρμός"

Η λέξη "καθαρμός" εκφράζει την έννοια του εξαγνισμού και της προετοιμασίας, κάτι που συνδέεται με τον Φεβρουάριο ως μήνα κάθαρσης και ανανέωσης πριν από τον ερχομό της άνοιξης.

Προέρχεται από το ρήμα "καθαίρω", που σημαίνει καθαρίζω, εξαγνίζω, απομακρύνω το μίασμα. Στην αρχαιότητα, ο καθαρμός ήταν μια τελετουργική πράξη εξαγνισμού, είτε για τους ανθρώπους είτε για τους χώρους, προκειμένου να απομακρυνθεί κάθε τι ακάθαρτο ή βλαβερό.

Ο Φεβρουάριος πήρε το όνομά του από τη λατινική λέξη Februa, που σημαίνει καθαρτήριες τελετές.

Οι Ρωμαίοι είχαν τον εορτασμό των Februa, μια περίοδο καθαρμών και εξαγνισμού πριν από την άνοιξη, η οποία γινόταν τον μήνα που σήμερα ονομάζουμε Φεβρουάριο.

Το ίδιο νόημα υπήρχε και στην αρχαία ελληνική σκέψη, όπου τελετουργίες καθαρμού ήταν συχνές σε θρησκευτικά πλαίσια, όπως στις τελετές των Ελευσίνιων Μυστηρίων ή στον καθαρμό πριν από μια σημαντική γιορτή.

Ο Αποχαιρετισμός που ακολουθεί εκφωνήθηκε στον Τάφο του Νίκου Καββαδία στο Πρώτο Νεκροταφείο Αθηνών, στις 11 Φεβρουαρίου 1975, από τον Χρήστο Παντελίδη, Ναυτικό, Φίλο του Νίκου Καββαδία.

Αγαπημένε μας, Σύντροφε Ποιητή: Ο χθεσινός άνεμος, έφερε σε μας τους Ναυτικούς το πιο θλιβερό ραπόρτο.. Το φορτηγό που περίμενες να σε πάρει, καθυστέρησε. Είναι τραβερσομένο καταμεσής του Ωκεανού, ζωσμένο στο πούσι. Στα Ποστάλια τελείωσαν τα ματσακονίσματα, οι Ναύτες κρεμασμένοι στις σκαλωσιές βάφουν τις άγκυρες, τραγουδώντας τα δικά σου τραγούδια. Οι καπετάνιοι δοκιμάζουν την μπουρού. Το Σερβέι σε λίγο τελειώνει..

Ένας Μαρκόνης ανήσυχος, χθες αργά έστειλε το ραπόρτο στ’ αγαπημένα σου μαραμπού να μη γρυλλίζουν πια.

"Αν ο Κολόμπος ανακάλυψε την Αμερική, εμείς, δεν βρήκαμε τη δικιά μας Ήπειρο να ξεμπαρκάρουμε.."

μας έλεγες. Μα εσύ τι βρήκες;.. Ποιο τσακισμένο καραβοφάναρο σε πέταξε σ’ αυτές εδώ τις στεργιές;.. Πες μας αν είναι αυτό το λιμάνι που άθελά σου φουντάρισες, ετοίμασε και για μας ένα ντοκ να δέσουμε πριμάτσα...

Ο Μάρτης... Αχ αυτός ο Μάρτης. Ξαναγεννιόσουν κάθε Μάρτη. Άργησε φέτος, όπως άργησε και το Φορτηγό που θα αποχαιρετούσες τους γνωστούς απ’ όλα τα λιμάνια του κόσμου. Όλα άργησαν για σένα φέτος. Μονάχα εσύ βιάστηκες για το ταξίδι το αλαργηνό. Αγαπημένε μας Ποιητή, Καλό Ταξίδι. Δεν κουνάμε τα μαντήλια μας. Αυτό είναι για αταξίδευτους στεριανούς. Εμείς τα δικά μας τα πλέξαμε σαλαμάστρα και θα δέσουμε τις καινούργιες παντιέρες στα ξάρτια, τις παντιέρες που στο κέντρο τους θάχουν την γαλάζια σου ζωγραφιά.

Αδελφέ μας Ποιητή...Ξεκουράσου στην τελευταία σου κουκέτα, στην πιο μικρή καμπίνα που γνώρισε ποτέ Ναυτικός. .Εμείς θα πάμε για σκάντζα βάρδια. Ένα καράβι, που πλέει αλάργα χωμένο στο πούσι, αν βρει την ρότα του θα μας πάρει. Για κατευόδιο, εμείς οι Ναυτεργάτες Σύντροφοι σου, σου αφήνουμε λίγο φιλτραρισμένο, απὸ τα μάτια μας, θαλασσένιο νερό. Είναι μαζεμένο απ’ της θάλασσας τον καθάριο βυθό.

Χρήστος Παντελίδης.

 

Όταν ο Πόλεμος Φοράει Μάσκα.

Bρήκα τον Ομάρ να λειώνει σε ένα κατσαρόλι, σιγά σιγά την παραφίνη. Ταυτόχρονα, έριχνε άρωμα και χρώμα ανακατεύοντας αργά.

Τι κάνεις εκεί; ρώτησα. Ραχ τσούφι μουρμούρισε (θα δείς).

Λάδωσε καλά καλά τα καλούπια και γύρισε μέσα την υγρή παραφίνη.

Κοίτα μου λέει με σπαστά Ελληνικά. Κέρινες μάσκες! Πριν καλά καλά κρυώσουν κόλλησε πάνω, κλαδιά ελιάς και ένα λευκό περιστέρι.

Όμορφες είναι Ομάρ! Πού θα τις βάλεις;

Σηκώνει το χέρι και μου δείχνει χαλάσματα, ρωγμές και τρύπες από τους βομβαρδισμούς.

© Κατερίνα Χα'ι'δά

Ένας βομβαρδισμός τα διέλυσε όλα. Η πόλη έγινε στάχτη. Σπίτια σωριάστηκαν σαν χάρτινοι πύργοι, οι δρόμοι γέμισαν σκόνη και θρήνους. Άνθρωποι σκοτώθηκαν, οικογένειες ξεκληρίστηκαν. Άλλοι έμειναν πίσω να κοιτούν τα χαλάσματα, άλλοι ξεριζώθηκαν, πήραν τον δρόμο της προσφυγιάς, αφήνοντας πίσω τους όχι μόνο τις περιουσίες τους, αλλά και την ίδια τους την πατρίδα. Έχασαν τα πάντα.

Και όταν ρωτάς γιατί γίνονται όλα αυτά, τότε φοράνε τη μάσκα. Κρύβονται πίσω από αυτή. Κρύβουν τα συμφέροντα, τα σχέδιά τους, τη δίψα τους για εξουσία. Ναι, συμφέροντα. Πίσω από κάθε πόλεμο, πίσω από κάθε χαμένη ζωή, πίσω από κάθε καμένη γη, υπάρχει πάντα ένα αόρατο χέρι που κινεί τα νήματα. Δεν είναι η δικαιοσύνη, δεν είναι η ελευθερία, δεν είναι η ειρήνη. Είναι τα συμφέροντα, και πίσω από αυτά, αυτοί που δεν χρειάζεται να φοβηθούν ούτε τους βομβαρδισμούς ούτε την καταστροφή.

Οι μάσκες του Ομάρ στολισμένες με κλαδί ελιάς και ένα λευκό περιστέρι,  φανέρωναν όνειρα και μια λαχτάρα για έναν κόσμο χωρίς πολέμους. Ενώ οι άλλες έκρυβαν αλήθειες και έσπερναν καταστροφή

 

Ανεμοδαρμένα ύψη.

Πολλές φορές αισθάνεσαι σαν να σε έχουν χτυπήσει άνεμοι ή σαν να σε έχουν σαρώσει καταιγίδες. Αισθάνεσαι όμως… έχεις αίσθηση, κάτι που άλλοι ξέρουν μόνο να προκαλούν. Είναι εκεί μόνο για τον εαυτό τους, για να πάρουν αυτό που ήθελαν, και ύστερα σήκωσαν περήφανα το ανάστημά τους, ξεχνώντας ποιος ήταν εκεί να τους ακούσει και να τους στηρίξει.

Τώρα έμαθες. Πρέπει πάντα να ζυγίζεις—λόγια, πράξεις, καταστάσεις—όλα με μέτρο, μην ξεφύγεις. Έμαθες όμως και κάτι ακόμα: οι ρίζες προχωρούν βαθιά, και αυτές δεν μπορούν εύκολα να τις ξεριζώσουν. Και όταν η ρίζα είναι ζωντανή, έστω κι αν πονάει, θα έρθει μια άνοιξη που θα την κάνει να ανθίσει. Θα πετάξει ένα κλαδάκι, κι αυτό θα μεγαλώσει, θα ανέβει ψηλά.

Και από εκεί πάνω θα μπορείς να κοιτάς.

Κοίτα πόσο μικροί είναι όλοι αυτοί οι δίχως βάθος.

Κοίτα πόσο ψηλά είσαι εσύ.

Δεν χρειάζεται να αποδείξεις τίποτα σε κανέναν. Αυτοί που σε αμφισβήτησαν, που σε πλήγωσαν, τώρα κοιτούν προς τα πάνω, αλλά δεν μπορούν να σε φτάσουν. Γιατί δεν ανέβηκες πατώντας πάνω σε άλλους. Ανέβηκες γιατί άντεξες, γιατί έγινες ρίζα, κορμός, κλαδί και τέλος ουρανός. Και όταν μια νέα άνοιξη φτάσει, ίσως να είναι έτοιμοι να δουν τον ουρανό μαζί σου.

© Ανεμοδαρμένα ύψη 3/2/2025

Δες το θάνατο όπως τη γέννηση.

     

                      «Δες το θάνατο όπως τη γέννηση»   Ένας τίτλος που προκαλεί σκέψη                           

   Αυτό το βιβλίο με διάλεξε αντί να το διαλέξω.

Το έργο αυτό εξερευνά φιλοσοφικά και υπαρξιακά θέματα, εστιάζοντας στον κύκλο της ζωής και την αέναη διαδικασία της αλλαγής και της μετάβασης. Ο Μπερούκας, μέσα από τη γραφή του, προσκαλεί τον αναγνώστη να δει τον θάνατο όχι ως ένα τέλος, αλλά ως μια φυσική συνέχεια, ανάλογη με τη γέννηση.

Το δεύτερο μέρος του με τίτλο "Τα κενά της αλήθειας", αγγίζει βαθιά όσους έχουν οικογενειακές ρίζες και βιώματα από την περίοδο του Εμφυλίου Πολέμου. Για εμένα, γεννημένη στο χωριό Ρεντίνα, όπου το ΕΛΑΣ είχε το αρχηγείο του, οι περιγραφές του συγγραφέα δεν είναι απλώς αφήγηση ιστορικών γεγονότων, αλλά ζωντανές μνήμες που μεταφέρονται από γενιά σε γενιά.

Οι ιστορίες των ανθρώπων που πολέμησαν, σκοτώθηκαν, τραυματίστηκαν ή γύρισαν πίσω ανάπηροι, κουβαλώντας ακόμη και σφαίρες μέσα στα σώματά τους, αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της ιστορίας όχι μόνο της Ρεντίνας αλλά και άλλων περιοχών. Ο συγγραφέας καταφέρνει να αναδείξει αυτή τη σκληρή πραγματικότητα με τρόπο που ταράζει όσους γνωρίζουν τις πραγματικές συνέπειες του πολέμου. Δεν πρόκειται για απλές λογοτεχνικές περιγραφές, αλλά για αναφορές που καθρεφτίζουν την εμπειρία ανθρώπων όπως οι παππούδες και οι γονείς μας.

Ιδιαίτερα συγκλονιστική είναι η αναφορά στους αντάρτες που βρέθηκαν σε άλλες χώρες, όπως η Ρωσία και η Πολωνία. Πολλοί από αυτούς παντρεύτηκαν εκεί, αλλά –όπως σημειώνει ο Μπερούκας– "οι νοοτροπίες δεν ταίριαζαν" και τελικά χώρισαν. 

Εδώ θα σημειώσω ένα δικό μου βίωμα: Έπειτα από 30+ χρόνια, είπε στη γυναίκα του πως θα ταξιδέψει στην Ελλάδα για να δει τους γονείς και τα αδέλφια του, υποσχόμενος πως θα επιστρέψει. Ήρθε, αλλά δεν γύρισε ποτέ πίσω. Έμεινε εδώ και ξεκίνησε μια νέα ζωή. Ωστόσο, έμειναν πίσω παιδιά και εγγόνια, πρωτοξάδερφα που δεν γνωρίσαμε ποτέ, αλλά που μέσα τους κυλάει ελληνικό αίμα, ίσως.. και αντάρτικο. Mια συνθήκη που του επιβλήθηκε σε τόσο νεαρή ηλικία. Η επιστροφή του μετά από 30 χρόνια, η απόφασή του να μείνει στην Ελλάδα και να μην επιστρέψει πίσω, ίσως να ήταν η πρώτη πραγματική επιλογή που έκανε για τον εαυτό του.

Το βιβλίο αναδεικνύει αυτές τις ανθρώπινες τραγωδίες, τα κενά της αλήθειας που δεν ειπώθηκαν, τις ζωές που διαλύθηκαν και τις οικογένειες που διασκορπίστηκαν. Μέσα από τις σελίδες του, ο αναγνώστης δεν βλέπει απλώς ένα κομμάτι ιστορίας, αλλά μια βαθιά ανθρώπινη πραγματικότητα, που συνεχίζει να επηρεάζει τις ζωές των απογόνων αυτών των ανθρώπων.